محمد مهدى ملايرى
253
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )
شناخته مىشدهاند . جهشيارى گويد : آنها در آغاز نام و نشانى نداشتند ولى چون احمد بن طولون « 1 » به نواحى مصر رسيد چهارتن از آنها كه قبلا براى حسين خادم معروف به عرق الموت خدمت دبيرى مىكردند به او پيوستند . جهشيارى نام اين چهارتن را حسن و على و ابو القاسم و ابو عيسى و پدر آنها را محمد بن ابى المهاجر نوشته ؛ اين محمد ظاهرا پسر يا نوهء عبد الحميد بوده است . جهشيارى از كتابى نام برده كه آن را ابو الفضل محمد بن احمد بن عبد الحميد كاتب در اخبار خلفاى بنى عباس پرداخته بوده . جهشيارى گويد كه در اين كتاب اين مطلب را به خط ابو الفضل خواندم كه گويد : « ابو القاسم جعفر بن محمد بن حفض رقعهاى براى من فرستاد كه آن را از ديوانهاى خراج استنساخ كرده بود » . كاتب در آن رقعه نوشته بود كه ابو الوزير عمر بن مطرّف كاتب از مردم مرو كه در زمان ولايت عهد مهدى از سوى او متصدى ديوان شرق بود ، و در زمان خلافت او و همچنين در زمان موسى و هادى دبيرى ديوان آنها را عهدهدار بود ، و در ايام رشيد هم صورتى از آنچه از همه نواحى مملكت به بيت المال مركزى ( بالخضرة ) از نقدينه و كالا مىرسيده تهيه كرده و آن را به يحيى پسر خالد عرضه داشته و آن صورت چنين است : ابو الفضل سپس عين آن صورت را در كتاب تاريخ خود نقل كرده كه جهشيارى آن را به تفصيل در هفت صفحه از كتاب الوزراء و الكتاب آورده و از آن لحاظ كه اين صورت قديمترين صورتى است كه از خراج بيت المال و پيش از آنكه ديوان در زمان محمد امينى به آتش كشيده شود در مآخذ نقل شده
--> ( 1 ) . احمد بن طولون از سال 354 تا 270 ه . ق . فرمانرواى مصر بود . پدر او طولون از تركان طقر غره و از غلامانى بود كه در سال 200 هجرى كارگزار مأمون در خراسان جزء اموال و غلامانى كه ساليانه مىبايستى به دربار خلافت بفرستد براى او فرستاده بود . طولون نخست جزء نگهبانان خليفه به خدمت گمارده شده و در آنجا كمكم داراى شأن و مقامى شده بود ، وى در زمان خلافت المقدر به ولايت مصر برگزيده شد . در مصر هم به تدريج شأن و شوكتى يافت و با آشنايانى كه در دربار خلافت داشت پيوسته بر قدرت خود افزود تا جايى كه در آنجا دولتى تأسيس كرد كه در تاريخ به نام دولت طولونى معروف شده است .